Website nhiều ngôn ngữ có bốn cách tổ chức đường dẫn: tên miền riêng cho từng quốc gia (như example.de), tên miền phụ (de.example.com), thư mục con (example.com/de/) và tham số trên đường dẫn (example.com/?lang=de). Với phần lớn doanh nghiệp Việt mới mở bản ngôn ngữ thứ hai, thư mục con là lựa chọn dễ quản lý nhất; tên miền quốc gia hợp khi có pháp nhân và hoạt động thật ở nước đó; tham số và cách đổi ngôn ngữ chỉ bằng cookie thì nên tránh.
Điều cốt lõi không phải kiểu nào “tốt cho SEO” hơn, mà là mỗi phiên bản ngôn ngữ phải có đường dẫn riêng, ổn định, để công cụ tìm kiếm thu thập và hiển thị đúng bản cho đúng người, để khách chia sẻ được liên kết, và để bản dịch được cập nhật độc lập.
Phần dưới so sánh bốn kiểu, giải thích vì sao không nên tự chuyển hướng theo vị trí người xem, chuyện có nên dịch phần chữ trong đường dẫn, cách liên kết các phiên bản với nhau và cách đổi cấu trúc khi website đã chạy.
Bốn kiểu tổ chức đường dẫn
Mỗi kiểu là một sự đánh đổi giữa tín hiệu thị trường, chi phí quản lý và mức độ dùng chung uy tín của tên miền chính.
| Kiểu | Dạng ví dụ | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Tên miền quốc gia | example.de, example.fr | Tín hiệu rõ về quốc gia, người dùng nước đó quen và tin | Phải đăng ký và duy trì nhiều tên miền, một số nơi có điều kiện đăng ký; mỗi tên miền gần như xây uy tín từ đầu; chỉ gắn được một quốc gia |
| Tên miền phụ | de.example.com | Dễ đặt trên máy chủ riêng, tách đội quản lý | Công cụ tìm kiếm có thể xem như một trang tương đối tách biệt; quản lý chứng chỉ và cấu hình nhiều hơn |
| Thư mục con | example.com/de/ | Một tên miền, dùng chung uy tín, dễ triển khai và theo dõi | Tín hiệu quốc gia yếu hơn tên miền quốc gia; cùng máy chủ cho mọi thị trường |
| Tham số | example.com/?lang=de | Dễ làm nhất về kỹ thuật | Dễ bị bỏ qua hoặc gộp khi lập chỉ mục; khó quản lý; tài liệu của Google không khuyến nghị |
Có thể kết hợp: thư mục con cho ngôn ngữ (example.com/en/) và thư mục con thứ hai cho quốc gia khi cần (example.com/en-au/). Điều quan trọng là chọn một quy ước, áp dụng nhất quán cho mọi trang, và không đổi qua đổi lại.
Vì sao không đổi ngôn ngữ bằng cookie hay chỉ bằng tham số
Một số website đổi ngôn ngữ mà đường dẫn không đổi: người dùng bấm “English”, trang lưu lựa chọn vào cookie hoặc bộ nhớ trình duyệt, và cùng một đường dẫn hiện ra tiếng Anh. Với người đang xem thì có vẻ ổn. Nhưng công cụ tìm kiếm thường thu thập trang mà không giữ cookie, nên chỉ thấy một ngôn ngữ — phiên bản kia gần như không tồn tại với họ.
Vấn đề không dừng ở tìm kiếm. Khách người Đức gửi liên kết cho đồng nghiệp, đồng nghiệp mở ra thấy tiếng Việt. Nhân viên chăm sóc khách hàng không gửi được đường dẫn thẳng tới trang tiếng Anh. Công cụ thống kê truy cập không tách được số liệu từng ngôn ngữ theo đường dẫn. Mọi thao tác đều phụ thuộc vào một trạng thái vô hình.
Tham số trên đường dẫn đỡ hơn cookie vì ít ra đường dẫn có khác nhau, nhưng tham số dễ bị rơi khi chia sẻ, dễ sinh ra nhiều biến thể trùng lặp (thứ tự tham số, tham số theo dõi chiến dịch), và tài liệu hướng dẫn về trang đa ngôn ngữ của Google xếp nó vào nhóm không khuyến nghị. Nếu website hiện đang dùng một trong hai cách này, chuyển sang thư mục con thường là thay đổi kỹ thuật đáng làm nhất trước khi đầu tư dịch thêm.
Chọn kiểu nào theo tình huống
Doanh nghiệp vừa và nhỏ, mở thêm tiếng Anh để tìm đối tác. Thư mục con. Một tên miền, một hệ quản trị, chi phí thấp nhất, toàn bộ uy tín tích luỹ của tên miền chính được dùng chung cho bản tiếng Anh.
Có pháp nhân, kho hàng, đội ngũ tại một nước cụ thể và bán lẻ trực tiếp ở đó. Tên miền quốc gia có thể đáng cân nhắc: người tiêu dùng nước đó quen tin tên miền nội địa, và bạn đằng nào cũng có chính sách giá, giao hàng, pháp lý riêng cho thị trường đó.
Các thị trường do các nhóm khác nhau vận hành trên nền tảng khác nhau. Tên miền phụ giúp tách hạ tầng mà vẫn giữ thương hiệu chung, đổi lại phải quản lý nhiều cấu hình hơn.
Một ngôn ngữ dùng cho nhiều nước. Thường chỉ cần một thư mục theo ngôn ngữ (/en/). Chỉ tách theo quốc gia khi nội dung thật sự khác — giá, sản phẩm, chính sách — chứ không phải chỉ khác vài chữ chính tả.
Đã có tên miền quốc gia ở vài nước từ trước. Không nhất thiết gộp về một mối. Đổi cấu trúc có rủi ro và chi phí; chỉ làm khi lợi ích quản lý rõ ràng và có kế hoạch chuyển hướng đầy đủ.
Có nên dịch phần chữ trong đường dẫn
Phần chữ mô tả trang trong đường dẫn (slug) có thể giữ nguyên theo ngôn ngữ gốc hoặc dịch sang ngôn ngữ đích. Dịch slug giúp đường dẫn dễ đọc với khách, nhất quán với tiêu đề trang, và cho người xem biết trước nội dung khi thấy liên kết. Với các ngôn ngữ dùng chữ Latin như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức, dịch slug thường đáng làm.
Với ngôn ngữ dùng chữ khác như tiếng Nhật, tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Thái, đường dẫn chứa chữ gốc hiển thị đẹp trên thanh địa chỉ nhưng khi sao chép dán vào email hay tin nhắn thường biến thành chuỗi mã hoá phần trăm rất dài, khó đọc và dễ bị cắt. Nhiều website chọn dùng chữ Latin (phiên âm hoặc tiếng Anh) cho slug ở các phiên bản này. Tiếng Việt cũng gặp vấn đề tương tự với dấu, nên slug tiếng Việt thường được viết không dấu.
Dù chọn cách nào, slug nên được quyết một lần khi ra mắt và giữ ổn định. Đổi slug sau khi trang đã được lập chỉ mục và chia sẻ đòi hỏi chuyển hướng vĩnh viễn từ đường dẫn cũ; quên chuyển hướng là liên kết cũ dẫn vào trang lỗi. Người dịch nên đưa đề xuất slug vào cùng tệp với thẻ tiêu đề để được duyệt một lượt.
Không tự chuyển hướng theo vị trí người xem
Nhiều website tự đưa người xem sang phiên bản ngôn ngữ theo địa chỉ IP: người ở Đức tự động sang bản tiếng Đức. Cách này nghe tiện nhưng gây ba vấn đề. Thứ nhất, vị trí không phải ngôn ngữ: người Việt đang công tác ở Đức muốn đọc tiếng Việt, người Đức ở Việt Nam muốn đọc tiếng Đức. Thứ hai, nếu không có cách quay lại, khách bị “nhốt” trong một ngôn ngữ họ không chọn. Thứ ba, công cụ tìm kiếm thường thu thập từ một số ít vị trí; tài liệu của Google lưu ý trình thu thập của họ thường xuất phát từ địa chỉ ở Mỹ, nên tự chuyển hướng có thể khiến các phiên bản khác không được thấy.
Cách thân thiện hơn là gợi ý chứ không ép: khi phát hiện ngôn ngữ trình duyệt hoặc vị trí khác với trang đang xem, hiện một dải thông báo nhỏ mời chuyển sang phiên bản phù hợp, kèm nút đóng, và ghi nhớ lựa chọn của khách. Trang gốc vẫn mở được bằng đường dẫn của nó cho mọi người, kể cả công cụ tìm kiếm.
Bộ chọn ngôn ngữ nên dẫn sang trang tương ứng ở ngôn ngữ kia chứ không về trang chủ, ghi tên ngôn ngữ bằng chính ngôn ngữ đó (“Deutsch”, “日本語”, “Tiếng Việt”) để người không đọc được ngôn ngữ hiện tại vẫn tìm ra, và không dùng cờ quốc gia để chỉ ngôn ngữ — cờ là quốc gia, mà một ngôn ngữ dùng ở nhiều nước, một nước dùng nhiều ngôn ngữ.
Liên kết nội bộ, sơ đồ trang và những chỗ làm khách “rơi” sang ngôn ngữ khác
Liên kết trong nội dung. Bản dịch thường giữ nguyên liên kết của bản gốc, nên khách đang đọc tiếng Anh bấm vào một liên kết trong bài lại sang trang tiếng Việt. Người dịch và đội kỹ thuật cần thay mọi liên kết nội bộ bằng đường dẫn tương ứng của cùng ngôn ngữ, hoặc để hệ thống tự sinh liên kết theo ngôn ngữ hiện tại.
Sơ đồ trang (sitemap). Mỗi phiên bản ngôn ngữ nên có mặt đầy đủ trong sơ đồ trang gửi cho công cụ tìm kiếm, hoặc có sơ đồ riêng. Trang dịch không nằm trong sơ đồ và không được liên kết từ đâu thì rất khó được phát hiện.
Đường dẫn vụn (breadcrumb), phân trang, kết quả tìm kiếm nội bộ. Các thành phần do mã sinh ra hay quên giữ tiền tố ngôn ngữ, đẩy khách về bản gốc giữa chừng. Đây là lỗi kỹ thuật nhưng thường chỉ người kiểm bản dịch trên giao diện thật mới phát hiện.
Liên kết trong email và tệp tải về. Email xác nhận tiếng Anh dẫn về trang theo dõi đơn tiếng Việt là lỗi rất hay gặp. Khi thêm ngôn ngữ, mọi mẫu email cần được rà lại đường dẫn chứ không chỉ câu chữ.
Liên kết các phiên bản và đổi cấu trúc khi website đã chạy
Sau khi chọn cấu trúc, các phiên bản cần được khai báo là bản tương đương của nhau. Nếu website đang chạy và phải đổi cấu trúc (ví dụ từ cookie sang thư mục con), làm theo thứ tự:
- Lập bảng ánh xạ: mỗi trang ở mỗi ngôn ngữ có đường dẫn cũ và đường dẫn mới.
- Dựng cấu trúc mới trên môi trường thử, kiểm mỗi phiên bản hiện đúng ngôn ngữ, có thẻ canonical trỏ về chính nó (không trỏ về bản gốc tiếng Việt).
- Khai báo các bản tương đương cho công cụ tìm kiếm, phổ biến nhất là chú thích hreflang trong mã trang hoặc trong sơ đồ trang, kèm một bản mặc định cho người xem không khớp ngôn ngữ nào.
- Đặt chuyển hướng vĩnh viễn từ mọi đường dẫn cũ sang đường dẫn mới tương ứng, từng trang một, không gom hết về trang chủ.
- Cập nhật liên kết nội bộ, sơ đồ trang, liên kết trong email tự động và tài liệu tải về.
- Theo dõi lỗi thu thập và lưu lượng từng phiên bản trong vài tuần sau khi chuyển.
Phần khai báo hreflang có nhiều chi tiết kỹ thuật riêng và lỗi hay gặp; đó là việc của người làm kỹ thuật SEO. Ở góc dịch, điều cần nhớ là mỗi bản dịch phải là một trang độc lập có đường dẫn ổn định thì mới khai báo được. Khi nhận dự án website, Dịch Hay kiểm cấu trúc đường dẫn ngay ở buổi rà phạm vi, vì một quyết định sai ở đây làm phí phần lớn công dịch phía sau.
Câu hỏi thường gặp
Thư mục con có làm bản tiếng Anh yếu hơn tên miền quốc gia không?
Thư mục con không gửi tín hiệu quốc gia mạnh như tên miền quốc gia, nhưng được dùng chung uy tín của tên miền chính. Với doanh nghiệp chưa có hoạt động sâu ở một nước cụ thể, đánh đổi này thường có lợi.
Bản gốc tiếng Việt có cần nằm trong thư mục /vi/ không?
Không bắt buộc. Nhiều website để ngôn ngữ chính ở gốc tên miền và chỉ đặt ngôn ngữ phụ vào thư mục con. Đặt mọi ngôn ngữ vào thư mục riêng thì cấu trúc đối xứng hơn, nhưng nếu website đã chạy lâu, đổi đường dẫn bản gốc kéo theo việc chuyển hướng toàn bộ.
Có nên dùng tên miền khác hẳn cho thị trường nước ngoài?
Chỉ khi có lý do thương hiệu hoặc pháp lý rõ ràng, chẳng hạn tên gốc có nghĩa xấu ở thị trường đích. Tên miền khác hẳn phải xây uy tín từ đầu và làm khách khó nhận ra hai trang là cùng một doanh nghiệp.
Đổi ngôn ngữ bằng tiện ích dịch tự động có tạo đường dẫn riêng không?
Tuỳ cách hoạt động. Tiện ích chỉ dịch trên trình duyệt người xem thường không tạo đường dẫn riêng và không được lập chỉ mục. Một số giải pháp có tạo thư mục hoặc tên miền phụ cho bản dịch; khi đó vẫn cần người hiệu đính và kiểm như mọi bản dịch.
Thẻ canonical của bản dịch nên trỏ về đâu?
Về chính nó. Trỏ canonical của bản tiếng Anh về bản tiếng Việt là báo với công cụ tìm kiếm rằng bản tiếng Anh chỉ là bản sao, có thể khiến nó không được hiển thị. Liên kết giữa các bản ngôn ngữ được khai báo bằng cách khác.