Website đa ngôn ngữ nên dịch trước những trang nằm trên đường đi từ lúc khách nước ngoài biết đến bạn tới lúc họ liên hệ hoặc mua hàng: trang chủ, trang sản phẩm hoặc dịch vụ chính, trang giới thiệu năng lực, trang liên hệ và biểu mẫu, chính sách liên quan đến giao dịch, cùng toàn bộ chữ giao diện. Tin tức cũ, tuyển dụng trong nước, thông báo nội bộ thường để sau hoặc không dịch.
Khoanh phạm vi đúng không chỉ để tiết kiệm. Một bản ngôn ngữ phụ gồm hai mươi trang được viết kỹ và cập nhật đều đặn có ích hơn hai trăm trang dịch vội rồi bỏ đó. Phạm vi càng rộng, gánh cập nhật về sau càng nặng.
Phần dưới đưa ra cách chọn theo mục tiêu, cách dùng số liệu truy cập để quyết định, danh sách trang thường bị bỏ quên, và cách xử lý những trang chưa có bản dịch.
Nguyên tắc: dịch theo hành trình, không theo sơ đồ trang
Cách khoanh phạm vi tự nhiên nhất — mở sơ đồ trang và đánh dấu từ trên xuống — lại thường cho kết quả kém. Sơ đồ trang phản ánh cách doanh nghiệp tổ chức thông tin, không phản ánh cách khách nước ngoài đi qua website. Một nhà nhập khẩu tìm thấy bạn qua công cụ tìm kiếm có thể vào thẳng trang một sản phẩm, xem thông số, tìm chứng nhận, rồi tìm cách liên hệ; họ có thể không bao giờ đọc trang “lịch sử hình thành”.
Vì vậy câu hỏi đúng là: người ở thị trường đích cần đi qua những trang nào để làm được việc bạn muốn họ làm? Vẽ ra hai hoặc ba hành trình điển hình — chẳng hạn “đối tác tìm nhà cung cấp”, “khách lẻ mua một sản phẩm”, “ứng viên nước ngoài tìm hiểu công ty” — rồi liệt kê các trang trên mỗi đường. Trang nằm trên nhiều đường là trang dịch trước.
Hành trình cũng làm lộ ra những trang không có trên sơ đồ nhưng bắt buộc phải dịch: trang xác nhận sau khi gửi biểu mẫu, email trả lời tự động, trang lỗi khi thanh toán thất bại. Bỏ sót chúng thì khách đi được chín bước bằng ngôn ngữ của mình rồi vấp ở bước cuối bằng một ngôn ngữ họ không đọc được — đúng chỗ quyết định có liên hệ hay không.
Một mẹo nhỏ khi vẽ hành trình: nhờ một người không thuộc công ty, tốt nhất là người từng mua hàng hoặc làm đối tác với doanh nghiệp nước ngoài, đóng vai khách và nói to từng bước họ định làm. Danh sách trang thu được thường ngắn hơn và khác với danh sách do người trong công ty tự lập.
Ba mục tiêu, ba phạm vi khác nhau
Phạm vi phụ thuộc trước hết vào việc bạn muốn website làm gì ở thị trường đó. Ba mục tiêu phổ biến nhất của doanh nghiệp Việt khi mở bản ngôn ngữ phụ:
| Mục tiêu | Trang nên dịch trước | Có thể để sau |
|---|---|---|
| Tìm đối tác, nhà nhập khẩu | Trang chủ, năng lực sản xuất, danh mục sản phẩm, thông số, chứng nhận, liên hệ | Tin tức, bài viết kiến thức, khuyến mãi bán lẻ |
| Bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng | Trang sản phẩm, giỏ hàng, thanh toán, giao hàng, đổi trả, câu hỏi thường gặp, email đơn hàng | Trang giới thiệu dài, lịch sử công ty |
| Thu hút khách tìm kiếm | Các trang đích cho nhóm từ khoá chính ở thị trường đích, bài viết trả lời câu hỏi phổ biến | Trang ít truy cập, nội dung chỉ liên quan thị trường trong nước |
| Hỗ trợ khách đã mua | Hướng dẫn sử dụng, bảo hành, câu hỏi thường gặp, liên hệ hỗ trợ | Trang bán hàng mới, chiến dịch quảng cáo |
Nhiều doanh nghiệp có cùng lúc hai mục tiêu; khi đó lấy hợp của hai cột đầu, nhưng vẫn giữ cột “để sau” làm danh sách chờ chứ không gộp hết vào đợt đầu.
Những trang hay bị quên mà khách nước ngoài cần
Các trang dưới đây ít khi được đưa vào danh sách ban đầu vì chúng không nằm ở menu chính, nhưng khách nước ngoài thường cần chúng hơn khách trong nước:
- Trang liên hệ có múi giờ và ngôn ngữ hỗ trợ: khách cần biết khi nào có người trả lời và trả lời bằng tiếng gì.
- Chính sách giao hàng quốc tế, thuế và phí nhập khẩu (ở mức nguyên tắc, ai chịu khoản nào), vì đây là nỗi lo lớn nhất của người mua xuyên biên giới.
- Trang chứng nhận, tiêu chuẩn, kiểm nghiệm: với đối tác thương mại, đây thường là trang được đọc kỹ nhất.
- Câu hỏi thường gặp viết lại cho khách nước ngoài, không chỉ dịch bộ câu hỏi của khách trong nước.
- Chính sách bảo mật và điều khoản khi bạn thu thập dữ liệu hoặc bán hàng cho người ở thị trường đích.
- Trang 404 và trang kết quả tìm kiếm trống: ngắn nhưng xuất hiện với mọi khách đi lạc.
- Tệp tải về: catalogue, bảng thông số, hồ sơ năng lực dạng PDF — khách thường tải về và gửi cho người khác trong công ty họ.
Ngược lại, có những trang không nên dịch dù đang nằm trên menu: tin tuyển dụng chỉ dành cho người lao động trong nước, thông báo khuyến mãi chỉ áp dụng ở Việt Nam, trang hoạt động cộng đồng địa phương. Dịch chúng làm khách nước ngoài hiểu lầm rằng chương trình áp dụng cho họ.
Dùng số liệu truy cập để quyết định
Nếu website đã chạy một thời gian, số liệu cho câu trả lời khách quan hơn cảm nhận. Cách làm với một công cụ thống kê truy cập bất kỳ:
- Lọc lượt truy cập theo quốc gia hoặc ngôn ngữ trình duyệt của thị trường đích trong khoảng 6–12 tháng gần nhất.
- Liệt kê các trang đích (trang khách vào đầu tiên) của nhóm này, xếp theo số lượt; trang đứng đầu là cửa vào thật của họ.
- Xem tiếp các trang họ đi tới trước khi gửi biểu mẫu hoặc đặt hàng; đó là các trang trên hành trình chuyển đổi.
- Đối chiếu với danh sách theo mục tiêu ở bảng trên; trang có trong cả hai danh sách vào đợt một.
- Thêm các trang “bắt buộc” mà số liệu không thể hiện vì khách chưa đi tới được (thanh toán, email, chính sách).
- Đặt ngưỡng: đợt một không vượt quá khối lượng mà người duyệt phía bạn đọc được trong một đến hai tuần.
Ngưỡng ở bước cuối thường bị bỏ qua, nhưng nó là giới hạn thực tế nhất của dự án. Bản dịch không ai duyệt kịp sẽ hoặc bị đưa lên chưa kiểm, hoặc nằm chờ đến lỗi thời. Nếu website mới chưa có số liệu, dùng nghiên cứu từ khoá ở thị trường đích và câu hỏi khách nước ngoài từng gửi qua email để thay thế.
Một ngôn ngữ cho nhiều thị trường: phạm vi có khác không
Một quyết định ảnh hưởng thẳng tới phạm vi là bản ngôn ngữ đó phục vụ một thị trường hay nhiều. Bản tiếng Anh của doanh nghiệp Việt thường được đọc ở Mỹ, Anh, Úc, Singapore, và cả bởi người không nói tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ ở châu Âu, Trung Đông. Bản tiếng Tây Ban Nha có thể nhắm Tây Ban Nha hoặc Mexico; bản tiếng Trung phải chọn chữ giản thể hay phồn thể ngay từ đầu.
Nếu chọn một bản chung cho nhiều thị trường, nội dung nên viết theo hướng trung tính: tránh thành ngữ riêng của một nước, ghi đơn vị đo theo cả hai hệ khi cần, không cam kết giao hàng hay giá cho một nước cụ thể ở những trang dùng chung. Khi đó phạm vi đợt một nhỏ hơn và dễ cập nhật hơn.
Nếu tách riêng từng thị trường, phạm vi nhân lên không chỉ ở phần dịch mà ở phần quản lý: mỗi bản cần thông tin giao hàng, giá, chính sách riêng và người duyệt riêng. Nhiều doanh nghiệp bắt đầu bằng một bản tiếng Anh chung, rồi chỉ tách bản riêng cho thị trường nào đã có doanh thu đủ lớn để nuôi phần quản lý đó.
Ví dụ giả định: doanh nghiệp đồ gỗ ở Đồng Nai
Một xưởng đồ gỗ ngoài trời ở Đồng Nai có website tiếng Việt khoảng 300 trang: 180 trang sản phẩm, 80 bài tin tức và kiến thức, phần còn lại là giới thiệu, tuyển dụng, liên hệ (ví dụ giả định). Mục tiêu là tìm nhà nhập khẩu ở châu Âu qua bản tiếng Anh.
Theo hành trình “đối tác tìm nhà cung cấp”, đợt một gồm: trang chủ, trang năng lực sản xuất, trang chứng nhận nguồn gỗ hợp pháp, trang quy trình kiểm soát chất lượng, trang liên hệ và biểu mẫu báo giá, cùng 40 trang sản phẩm thuộc các dòng đang xuất khẩu được. Tổng khoảng 50 trang, cộng chữ giao diện, thẻ meta và catalogue PDF chính. 140 trang sản phẩm còn lại là dòng chủ yếu bán trong nước, dịch sau nếu nhà nhập khẩu hỏi tới.
Tám mươi bài tin tức được lọc lại: chỉ khoảng mười bài về chất liệu, cách bảo quản đồ gỗ ngoài trời và quy trình xử lý gỗ đáng dịch vì người mua nước ngoài cũng tìm những câu hỏi đó; tin tham gia hội chợ trong nước và hoạt động nội bộ thì bỏ qua. Phạm vi từ 300 trang giảm còn khoảng 60, nhưng bao phủ gần trọn hành trình của đúng nhóm khách cần tiếp cận.
Xử lý những trang chưa dịch
Khi bản ngôn ngữ phụ ít trang hơn bản gốc, website phải có cách xử lý nhất quán cho trang chưa dịch. Có ba lựa chọn. Một là ẩn: trang chưa dịch không xuất hiện trong menu và bộ chọn ngôn ngữ của bản phụ; khách không biết nó tồn tại. Cách này gọn nhưng có thể làm khách tưởng bạn không có sản phẩm đó.
Hai là hiển thị ngôn ngữ dự phòng có báo trước: khách bấm vào và thấy nội dung tiếng gốc (thường là tiếng Anh nếu bản phụ là ngôn ngữ thứ ba, hoặc tiếng Việt), kèm một dòng ghi rõ trang này chưa có bản dịch. Cách này trung thực, phù hợp với trang thông số kỹ thuật mà khách vẫn đọc được phần số liệu. Ba là trang tóm tắt: viết một đoạn ngắn bằng ngôn ngữ đích giới thiệu nội dung và mời liên hệ để nhận thông tin chi tiết — hợp với trang sản phẩm dài nhưng ít người xem.
Điều cần tránh là trộn lẫn không chủ đích: menu tiếng Anh, thân trang tiếng Việt, nút bấm nửa nọ nửa kia. Công cụ tìm kiếm cũng khó xác định ngôn ngữ của trang trộn, nên trang đó dễ không xuất hiện ở thị trường nào. Khi Dịch Hay khoanh phạm vi cùng khách, cách xử lý trang chưa dịch được ghi thẳng vào bảng phạm vi để đội kỹ thuật cấu hình ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dịch toàn bộ blog để thu hút khách tìm kiếm nước ngoài?
Thường không. Nhiều bài viết trong nước trả lời câu hỏi chỉ người Việt quan tâm. Nên chọn bài có chủ đề mà người ở thị trường đích cũng tìm, kiểm bằng nghiên cứu từ khoá ở ngôn ngữ đích, rồi viết lại cho họ thay vì dịch nguyên văn.
Trang sản phẩm có hàng trăm mục thì làm sao chọn?
Bắt đầu từ dòng sản phẩm đã bán được hoặc đủ điều kiện xuất sang thị trường đó, rồi đến các mục có lượt xem từ nước ngoài cao. Mục chưa dịch có thể dùng trang tóm tắt hoặc ngôn ngữ dự phòng có báo trước.
Chữ giao diện có nên dịch hết ngay từ đầu?
Có. Chữ giao diện thường ít chữ nhưng xuất hiện ở mọi trang; thiếu một nút hay một thông báo lỗi là khách gặp ngay. Đây là phần có tỷ lệ giá trị trên khối lượng cao nhất.
Có cần dịch trang tuyển dụng không?
Chỉ khi bạn thật sự tuyển người nước ngoài hoặc người ở thị trường đích. Nếu vị trí chỉ dành cho lao động trong nước, dịch trang đó dễ gây hiểu lầm và tạo thêm hồ sơ ứng tuyển bạn không xử lý được.
Phạm vi đợt hai nên quyết khi nào?
Sau khi bản ngôn ngữ phụ chạy khoảng hai đến ba tháng và có số liệu: trang nào khách nước ngoài vào nhiều, họ hỏi gì qua biểu mẫu, họ tìm từ khoá nào mà website chưa có trang trả lời. Đợt hai dựa trên những tín hiệu đó sẽ trúng hơn đợt một.