Dịch gian hàng sang tiếng Nhật, Hàn hay Trung nên làm trực tiếp từ dữ liệu gốc tiếng Việt (hoặc từ dữ liệu gốc đã chuẩn hoá), bởi người hiểu cả tiếng Việt lẫn ngôn ngữ đích, thay vì dịch tiếng Việt sang tiếng Anh rồi từ tiếng Anh sang tiếng Nhật. Dịch qua ngôn ngữ trung gian nhân đôi rủi ro sai, làm mất những sắc thái mà tiếng Việt và ba ngôn ngữ Đông Á có chung, và hay sinh lỗi ở đúng những chỗ người mua Đông Á để ý: đơn vị, cách xưng hô, chữ viết, độ chi tiết.
Ba thị trường này còn khác nhau về kỳ vọng với trang sản phẩm: người mua Nhật quen thông tin rất chi tiết và giọng lịch sự chuẩn mực; trang sản phẩm ở Hàn thường dài và giàu hình ảnh; người mua tiếng Trung chia thành đại lục, Đài Loan, Hồng Kông với chữ viết và từ vựng khác nhau. Bài này đi qua từng điểm, kèm bảng lỗi hay gặp khi shop Việt dịch sang ba ngôn ngữ này.
Dịch qua tiếng Anh mất gì
Mỗi lần dịch là một lần chọn nghĩa. Từ tiếng Việt sang tiếng Anh, người dịch đã phải chọn một trong nhiều nghĩa; từ tiếng Anh sang tiếng Nhật, người dịch thứ hai chỉ thấy lựa chọn đó, không thấy bản gốc. Lỗi nhỏ ở bước một trở thành lỗi cứng ở bước hai. Ví dụ giả định: "áo khoác mỏng" thành "light jacket" ở bước một; ở bước hai "light" có thể bị hiểu là nhẹ, mỏng, hoặc sáng màu.
Thứ hai, tiếng Việt chia sẻ với tiếng Trung, Nhật, Hàn một lớp từ gốc Hán rất lớn và nhiều quan niệm về xưng hô, lễ nghĩa. Người dịch hiểu tiếng Việt có thể tận dụng: "gốm men lam" có thể chuyển sang cách gọi đồ gốm men xanh lam quen thuộc ở Đông Á mà không cần qua "blue glazed ceramic". Đi qua tiếng Anh, những liên hệ này bị cắt.
Nhưng lớp từ chung này cũng là bẫy: từ Hán giống mặt chữ mà khác nghĩa. Ví dụ quen thuộc: 汽車 trong tiếng Nhật là tàu hoả, còn 汽车 trong tiếng Trung là ô tô; 手紙 trong tiếng Nhật là thư, còn 手纸 trong tiếng Trung là giấy vệ sinh; 勉強 (âm Hán Việt "miễn cưỡng") trong tiếng Nhật nghĩa là học. Người dịch đoán nghĩa theo âm Hán Việt sẽ mắc lỗi khó lường. Vì vậy cần người thực sự dùng ngôn ngữ đích, không chỉ người biết chữ Hán.
Còn một lỗi rất cụ thể của đường dịch vòng: đơn vị bị quy đổi hai lần. Bản tiếng Anh làm cho khách Mỹ đã đổi centimet sang inch và làm tròn; người dịch sang tiếng Nhật lấy số inch đổi ngược lại centimet, ra những con số lệch vài milimet so với sản phẩm thật, đúng ở thị trường mà người mua soi thông số kỹ nhất. Bản dịch Đông Á phải lấy số từ dữ liệu gốc hệ mét, không từ bản tiếng Anh.
Tiếng Nhật: chi tiết, lịch sự và minh bạch người bán
Mức độ chi tiết. Người mua Nhật thường đọc kỹ thông số, chất liệu, nơi sản xuất, cách bảo quản, cả những lưu ý nhỏ như màu thật có thể khác ảnh. Trang sản phẩm ngắn gọn kiểu "đẹp, bền, giá tốt" gây cảm giác thiếu tin cậy. Bản dịch tiếng Nhật thường cần thêm thông tin, không chỉ chuyển ngữ.
Văn phong lịch sự. Văn bán hàng dùng thể lịch sự です・ます và kính ngữ ở mức phù hợp; dịch máy hay trộn thể thường với thể lịch sự, hoặc dùng kính ngữ sai chỗ. Người đọc bản ngữ nhận ra ngay và đánh giá thấp shop.
Chữ viết và ký tự. Tiếng Nhật trộn kanji, hiragana, katakana; từ vay mượn viết bằng katakana. Có quy ước về ký tự toàn khổ và bán khổ cho chữ số, chữ Latinh mà hệ thống của từng sàn xử lý khác nhau; tên sản phẩm có chữ Latinh hoặc số cần thống nhất một kiểu. Tiếng Nhật không có khoảng trắng giữa từ, nên ngắt dòng và giới hạn ký tự cũng khác tiếng Việt.
Thông tin người bán. Bán online cho người tiêu dùng ở Nhật thường phải hiển thị thông tin người bán theo Luật Giao dịch thương mại đặc định (特定商取引法). Bản dịch trang này cần chính xác và đầy đủ theo yêu cầu hiện hành; nên nhờ đối tác tại Nhật hoặc sàn hướng dẫn.
Tiếng Hàn: trang dài, hình ảnh và thông tin bắt buộc
Trang chi tiết dài, giàu hình. Trang sản phẩm ở nhiều sàn Hàn quen dạng trang chi tiết kéo dài với nhiều ảnh xen chữ, kể từ điểm nổi bật đến cách dùng, so sánh kích thước, hướng dẫn bảo quản. Chữ nằm trong ảnh phải làm lại bằng tiếng Hàn; đây thường là phần tốn công nhất khi bán sang Hàn.
Mức kính ngữ. Văn bán hàng tiếng Hàn dùng đuôi câu lịch sự (dạng -습니다 hoặc -요 tuỳ giọng thương hiệu). Dịch máy hay lẫn hai mức, hoặc dùng mức thân mật không phù hợp. Chọn một mức và giữ nhất quán toàn shop.
Đơn vị và cỡ. Hàn Quốc dùng hệ mét; cỡ giày thường ghi bằng milimet chiều dài bàn chân (ví dụ 240, 250). Bảng size dịch từ cỡ EU của Việt Nam phải chuyển sang cách ghi này.
Thông tin sản phẩm theo quy định. Thương mại điện tử ở Hàn có yêu cầu công bố thông tin sản phẩm theo nhóm hàng (chất liệu, nơi sản xuất, nhà sản xuất, cách bảo quản…). Kiểm yêu cầu hiện hành với sàn hoặc đối tác để bản dịch có đủ các mục.
Tiếng Trung: một ngôn ngữ, ba thị trường
Người bán Việt hay chuyển một bản tiếng Trung giản thể sang phồn thể bằng công cụ chuyển chữ và dùng cho cả Đài Loan, Hồng Kông. Chữ đổi được, nhưng từ vựng, đơn vị và thói quen thì không.
| Điểm khác | Trung Quốc đại lục | Đài Loan | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Chữ viết | Giản thể | Phồn thể | Hồng Kông cũng dùng phồn thể, với từ vựng và cách nói chịu ảnh hưởng tiếng Quảng Đông |
| Từ vựng ví dụ | 软件 (phần mềm), 视频 (video), 质量 (chất lượng) | 軟體, 影片, 品質 | Chuyển chữ máy móc giữ nguyên từ đại lục, người Đài Loan đọc thấy lạ |
| Centimet | thường viết 厘米 | thường nói 公分 | Cả hai đều hiểu nhưng mỗi nơi quen một cách |
| Đơn vị "cân" (斤) | khoảng 500 g | khoảng 600 g (台斤) | Rất nguy hiểm cho hàng thực phẩm bán theo cân; luôn ghi kèm gram |
| Ngày tháng, giá | năm-tháng-ngày, nhân dân tệ | năm-tháng-ngày (có thể dùng năm Dân quốc trong văn bản hành chính), Đài tệ | Trang bán hàng nên dùng năm dương lịch |
Đơn vị 斤 là ví dụ rõ nhất về lỗi chỉ người hiểu thị trường mới thấy: cùng một chữ, hai nơi chênh nhau khoảng một phần năm khối lượng. Với thực phẩm khô, trà, hạt, ghi khối lượng bằng gram là cách tránh tranh chấp chắc chắn nhất.
Lỗi hay gặp khi shop Việt dịch sang ba ngôn ngữ này
Các lỗi dưới tổng hợp từ tình huống phổ biến; ví dụ minh hoạ kiểu lỗi.
| Lỗi | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Dịch qua bản tiếng Anh | Mất sắc thái, sai nghĩa đa nghĩa, sai đơn vị | Dịch thẳng từ dữ liệu gốc bởi người biết tiếng Việt và ngôn ngữ đích, hoặc có bảng thuật ngữ ba cột |
| Đoán nghĩa từ Hán theo âm Hán Việt | Dùng sai từ, có khi buồn cười | Người dùng ngôn ngữ đích kiểm từng thuật ngữ |
| Giữ nguyên ảnh có chữ tiếng Việt hoặc tiếng Anh | Trang trông như hàng chưa sẵn sàng cho thị trường | Làm lại ảnh cho sản phẩm chủ lực |
| Dùng một bản phồn thể cho cả Đài Loan và Hồng Kông | Từ vựng lạ, đơn vị dễ hiểu nhầm | Kiểm từ vựng theo nơi bán chính |
| Trộn mức lịch sự trong cùng trang | Người đọc thấy văn dịch máy | Quy định mức văn phong trong bảng hướng dẫn giọng |
| Bỏ qua thông tin bắt buộc của thị trường | Sàn yêu cầu bổ sung hoặc hạn chế hiển thị | Hỏi sàn, đối tác về mục bắt buộc trước khi dịch |
Phần lớn lỗi trong bảng không phải lỗi ngôn ngữ mà lỗi quy trình: chọn sai đường dịch, sai người kiểm, thiếu bước hỏi thị trường.
Chọn người dịch và người kiểm cho ba thị trường
Người dịch lý tưởng cho gian hàng tiếng Nhật, Hàn, Trung là người đọc tiếng Việt như người bản ngữ và viết ngôn ngữ đích như người bản ngữ — cặp kỹ năng hiếm. Thực tế thường phải ghép hai người: một người Việt giỏi ngôn ngữ đích dịch từ dữ liệu gốc, và một người bản ngữ (không nhất thiết biết tiếng Việt) đọc lại như người mua. Cặp này hiệu quả hơn hẳn một người bản ngữ dịch qua bản tiếng Anh, vì người thứ nhất giữ được nghĩa gốc, người thứ hai giữ được độ tự nhiên.
Khi kiểm năng lực, đừng chỉ hỏi chứng chỉ ngôn ngữ. Đưa một mô tả sản phẩm thật của shop, khoảng một trang, có thông số, chất liệu, câu chuyện và hướng dẫn bảo quản, rồi xem: người dịch có hỏi lại những chỗ mơ hồ không, có xử lý đơn vị và cỡ theo thị trường không, có giữ một mức lịch sự nhất quán không. Người dịch giỏi thường hỏi nhiều hơn ở bước đầu.
Người kiểm bản ngữ nên được giao câu hỏi cụ thể thay vì "đọc xem có ổn không": câu nào nghe như văn dịch, chỗ nào thiếu thông tin bạn cần để mua, từ nào người ở nước bạn không dùng. Câu hỏi cụ thể cho ra phản hồi dùng được; câu hỏi chung thường chỉ nhận được "ổn".
Quy trình đề xuất khi mở gian hàng tiếng Nhật, Hàn, Trung
Quy trình dưới đây là cách Dịch Hay đề xuất cho shop lần đầu bán sang một trong ba thị trường. Bạn có thể gửi yêu cầu qua mẫu đăng ký trên trang để được tư vấn cách chia việc cho đúng quy mô.
- Chốt thị trường cụ thể (Nhật; Hàn; Trung đại lục, Đài Loan hay Hồng Kông) và sàn hoặc kênh bán.
- Chuẩn hoá dữ liệu gốc tiếng Việt: thông số đầy đủ, đơn vị hệ mét, chất liệu, nơi làm, cách bảo quản.
- Hỏi sàn hoặc đối tác danh sách thông tin bắt buộc cho nhóm hàng của bạn.
- Lập bảng thuật ngữ Việt – ngôn ngữ đích cho chất liệu, màu, kiểu dáng, có ghi chú từ Hán dễ nhầm.
- Dịch nhóm sản phẩm chủ lực và trang thông tin người bán, chính sách; người bản ngữ đọc lại.
- Làm lại ảnh có chữ cho sản phẩm chủ lực.
- Chuẩn bị bộ câu trả lời tin nhắn bằng ngôn ngữ đích với mức lịch sự thống nhất.
- Sau một đến hai tháng, đọc câu hỏi và đánh giá của khách để sửa bản dịch.
Bước ba thường bị đảo xuống cuối, khi trang đã dịch xong mới phát hiện thiếu mục bắt buộc và phải dịch bổ sung, chỉnh bố cục lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng bản tiếng Trung giản thể cho khách Đài Loan không?
Khách Đài Loan đọc được giản thể, nhưng trang viết giản thể với từ vựng đại lục cho thấy shop không nhắm tới họ, và đơn vị như cân có thể bị hiểu khác. Nếu Đài Loan là thị trường chính, nên có bản phồn thể với từ vựng địa phương, do người quen thị trường đó kiểm.
Người biết tiếng Trung có dịch tốt sang tiếng Nhật nhờ chữ Hán không?
Biết chữ Hán giúp đọc hiểu một phần, nhưng ngữ pháp, kính ngữ và rất nhiều từ khác nghĩa giữa hai ngôn ngữ. Viết văn bán hàng tiếng Nhật tự nhiên đòi hỏi người thực sự dùng tiếng Nhật. Chữ Hán chung là lợi thế cho thuật ngữ, không thay được năng lực ngôn ngữ.
Tên thương hiệu Việt có nên phiên sang katakana hay chữ Hán không?
Tuỳ chiến lược. Giữ chữ Latinh dễ quản lý và nhất quán quốc tế; phiên katakana giúp người Nhật đọc được tên; đặt tên chữ Hán cho thị trường Trung có lợi về ghi nhớ nhưng cần kiểm nghĩa và kiểm trùng nhãn hiệu. Quyết định này nên làm cùng phần dịch thương hiệu, trước khi in bao bì.
Dịch máy cho ba ngôn ngữ này có dùng được làm bản nháp không?
Dùng được cho hàng phụ số lượng lớn nếu có bảng thuật ngữ và người bản ngữ rà lại. Với tiêu đề, sản phẩm chủ lực, chính sách và trang thông tin người bán, nên có người dịch trực tiếp. Lỗi mức lịch sự và từ Hán khác nghĩa là những thứ dịch máy hay mắc mà người không biết ngôn ngữ không phát hiện được.
Có cần dịch riêng cho Hồng Kông nếu đã có bản Đài Loan?
Hai nơi cùng phồn thể nhưng từ vựng, cách nói và thói quen mua sắm khác nhau, Hồng Kông còn dùng tiếng Anh rộng rãi. Nếu Hồng Kông là thị trường nhỏ, bản phồn thể Đài Loan kèm bản tiếng Anh có thể đủ. Nếu doanh thu đáng kể, nên có người quen thị trường Hồng Kông rà lại.